"Pasy kontuszowe. Historia i Tradycja" Drukuj
20.02.2012.
 Pasy kontuszowe. Historia i Tradycja

Ważnym dodatkiem do odzieży polskiego szlachcica był pas. Od XV wieku popularne były w Rzeczypospolitej pasy tekstylne wykonywane z taśm i plecionek. Droższe pasy jedwabne sprowadzano od XVI wieku ze Wschodu. W XVIII stuleciu pas kontuszowy był nieodzownym elementem reprezentacyjnego stroju szlacheckiego, który wykształcił się w latach 30-40 XVII wieku i składał z żupana, kontusza, spodni z nogawkami wpuszczonymi w buty oraz kołpaka podszytego futrem.

Pasy kontuszowe, sprowadzane z Persji i Turcji, wykonywano z jedwabiu, często przetykając je złotą nicią. W związku z coraz większym popytem na pasy kontuszowe w Rzeczypospolitej powstały manufaktury specjalizujące się w ich produkcji, zwane persjarniami. Istniały one w Nieświeżu (ok. 1743), Stanisławowie (ok. 1744), Słucku (1767), Buczaczu (pol. XVIII w.), Brodach (lata 60. XVIII w.) czy Różanej (przed 1779). Z inicjatywy króla Stanisława Augusta powstała manufaktura w Grodnie (ok. 1766), zarządzana przez Antoniego Tyzenhauza. Pasy kontuszowe wytwarzano także na Mazowszu. Dużym ośrodkiem produkcji stała się Warszawa (lata 60. XVIII w.), a w szczególności Kobyłka (przed 1778) i Lipków (ok. 1787). Pochodzenie pasów można określić poprzez motywy dekoracyjne charakterystyczne dla danej manufaktury oraz sygnatury umieszczane w narożach głów.

W czasach panowania Stanisława Augusta Polacy coraz częściej nosili stroje wzorowane na modzie francuskiej. W następstwie trzeciego rozbioru Polski w 1795 roku wprowadzono zakaz noszenia stroju narodowego. W XIX wieku pas kontuszowy, jako jego część, staje się historycznym elementem, świadczącym o dawnych czasach, tradycjach i minionej świetności narodu.

Znacząca rola stroju narodowego, w tym pasa kontuszowego, dla podtrzymywania ducha polskiego wykorzystana została w literaturze, m.in. w dziełach Adama Mickiewicza, Aleksandra M. Fredry, Henryka Rzewuskiego i wielu innych pisarzy. Pas wyeksponowany w stroju narodowym pojawia się w operze "Straszny dwór" Stanisława Moniuszki czy na obrazach Jana Matejki. Jako niezwykle cenne tkaniny, a jednocześnie nośnik symbolu polskości pasy kontuszowe były przekazywane do kościołów jako wota za wyzwolenie spod zaborów. Często sporządzano z nich paramenty, w tym ornaty. Do dziś pas kontuszowy pozostaje najbardziej charakterystycznym i rozpoznawalnym elementem stroju polskiego, stanowiąc wyjątkowy wkład w historię krawiectwa łączącego wschodnie i zachodnie elementy ubioru.

Na wystawie prezentowane są cenne pasy kontuszowe z kolekcji Zamku Królewskiego w Warszawie, Fundacji Zbiorów im. Ciechanowieckich oraz Fundacji Teresy Sahakian. Ekspozycję uzupełniają wizerunki malarskie i graficzne osób ubranych w pas kontuszowy lub związanych z manufakturami je wytwarzającymi. W części obejmującej wieki XIX i XX pokazano niezwykle interesujące makaty buczackie i fotografię odwołującą się do modnego wówczas portretowania się w stroju narodowym. Zobaczymy tutaj również unikalny zbiór ornatów wykonanych z użyciem pasów kontuszowych, pochodzących z kolekcji Muzeum Diecezjalnego im. Jana Pawła II w Drohiczynie.

Wystawę można oglądać od 13 lutego do 15 kwietnia w Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu.

                                                                          

Tomasz Jakubowski 
komisarz wystawy 


źródło: Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu

                   
Pasy kontuszowe. Historia i Tradycja 
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »

Laureat Ogólnopolskiego Konkursu Wzorowa Gmina

Biuletyn Informacji Publicznej

Cyfrowy Urząd

System Informacji Przestrzennej

Informacja Turystyczna

Mapa interaktywna
COKiS
Galeria

Wydarzenia kulturalne

Pytania do Burmistrza
eKartka 
wszystkie »»     

Pogoda Euro Horoskop
ciechanowiec.plciechanowiec.pl