Program
Święta Bożego Narodzenia Drukuj
22.12.2006.
                                                                  Wesołych Świąt!
A w święta,
niech się snuje kolęda.
I gałązki świerkowe
niech Wam pachną na zdrowie.

Okres świąt Bożego Narodzenia, rozciąga się od wigilii Bożego Narodzenia, i trwa aż do Święta Trzech Króli. Jest to czas najbardziej obrosły różnymi zwyczajami.

Tradycyjnie przygotowania do świąt rozpoczynają się generalnymi porządkami, po czym domy są świątecznie dekorowane. Kiedyś najbardziej charakterystycznym i powszechnie stosowanym elementem wystroju była słoma, najczęściej snopy różnych zbóż (pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa), ustawiane w kątach izby jadalnej. Ważne były także zimozielone gałązki drzew szpilkowych. W Polsce (i w wielu innych krajach Europy), dekorowano nim i domy i obejścia, przybijając je do ścian domostwa, strojąc nimi ramy obrazów, wrota stodół, stajni i obór. Występowała także ozdoba świąteczna z zielonych gałęzi nazywana podłaźniczką, sadem, wiechą, bożym lub rajskim drzewkiem. Pod sufitem, nad stołem wigilijnym zawieszano gałąź sosnową, czubek świerku lub jodły, przybrane jedliną obręcze z przetaka, albo przybrane zielonymi gałązkami słomiane tarcze. Na nich dopiero wieszano jabłka, orzechy, nasiona lnu i - co jest bardzo charakterystyczne dla tej świątecznej ozdoby - wycinanki z białych i barwnych opłatków. Gałąź na podłaźniczkę ścinano w lesie, w wigilię, o świcie i śpiesznie wracano do domu, wierzono bowiem, że gospodarzowi, który pierwszy przyniesie go do domu, najwcześniej wzejdzie i dojrzeje zboże.

Obecnie we wszystkich domach na honorowym miejscu staje pięknie przybrana i oświetlona choinka. Jest ona jedną z najmłodszych tradycji świątecznych, przybyłą do Polski z Niemiec w połowie XIX wieku. Pierwsze choinki ubierano w jabłka, orzechy, pierniki i różne ciasteczka. Z czasem przybywało na choinkach innych ozdób: własnoręcznie wykonanych “cacek” z papieru i kolorowej bibułki, ze słomki, piórek i wydmuszek jaj; robiono z nich łańcuchy, różne wisiorki, pajączki, gwiazdki, pawie oczka, aniołki, pajacyki, baletnice itp. Później pojawiły się gotowe ozdoby, sprzedawane w sklepach: szklane bombki oraz kolorowe elektryczne lampki.

Wigilia w chacie wiejskiej, rys. Kłosy 1878
Wigilia w chacie wiejskiej, rys. Kłosy 1878

Wigilia - nazwa dnia pochodzi od łacińskich słów vigiliare - czuwać oraz vigilia - straż nocna, warta. Wigilia została wprowadzona do liturgii ok. VI w. (a więc w dwa wieki później niż samo święto Bożego Narodzenia) i otwiera cykl świąteczny Bożego Narodzenia. Przyjęła się w Polsce w wieku XVIII, stała się powszechną tradycją w wieku XIX. 

Pierwsza gwiazda pojawiająca się na niebie w wieczór wigilijny jest znakiem, że powinna się rozpocząć uroczysta wieczerza, w zależności od regionu nazywana wilią, wigilią, kutią, postnikiem.

Opłatek (z łac. oblatum czyli dar ofiarny) w dzisiejszej postaci dotarł do Polski w XV w. Ceremonia łamania się opłatkiem, która symbolizuje łamanie chleba przez Chrystusa w czasie Ostatniej Wieczerzy, rozpoczyna wieczerzę wigilijną.

Wieczerza wigilijna to uroczysta kolacja, w czasie której serwowane są tylko postne potrawy. Najczęściej podaje się barszcz z uszkami lub zupę grzybową, rybną czy migdałową, grzyby z kapustą, ryby (np.: karp w szarym sosie) gotowane lub pieczone, kluski z makiem, kompot z suszonych owoców, itd. Podaje się 7, 9 względnie 12 potraw. Czas po skończonej wieczerzy , przed wyjściem na mszę nocną - jutrznię zwaną Pasterką lub Północką upływał przede wszystkim na śpiewaniu kolęd.

Kolędy (od "calendae" – rzymskiej nazwy początku każdego miesiąca) to pieśni o Bożym Narodzeniu, wywodzące się z hymnów łacińskich, poważnych i uroczystych, które początkowo śpiewane były tylko podczas nabożeństw. Najdawniejsze polskie kolędy, które znamy, pochodzą z wieku XV, a najpopularniejsza z nich to kolęda "Anioł pasterzom mówił".

Pasterka to odprawiana nie tylko w Polsce, lecz w całym Kościele katolickim, msza św. w wigilię Narodzenia Pańskiego o północy. Elementem wystroju kościoła w okresie świątecznym jest:
 Z szopką, rys. W. Pociecha, Kłosy 1883
Z szopką, rys. W. Pociecha, Kłosy 1883
Szopka – pojawiła się już w średniowieczu, w kościołach przyklasztornych franciszkanów, ustawiano żłóbki lub kolebki z figurą małego Jezusa, a z czasem całe zestawy drewnianych figur przedstawiających Świętą Rodzinę i inne postacie biblijne, związane z historią Narodzenia Pańskiego. Figury te wymieniano i uzupełniano stosownie do dnia cyklu świątecznego, tak aby w odpowiednim czasie przedstawiały pokłon Trzech Króli, ucieczkę do Egiptu, ofiarowanie w świątyni i inne wydarzenia opisane w Piśmie Świętym. W późniejszym okresie pojawiły się: 

Jasełka (nazwa pochodzi od staropolskiego słowa „jasło” czyli żłób), to następny etap rozwoju od nieruchomego, niemego żłóbka do ożywionego, nasyconego ruchem i tekstem, teatralnego przedstawienia ewangelicznych wydarzeń.
Kolędnicy, rys. J. Ejsmont, Tygodnik Ilustrowany 1883
Kolędnicy, rys. J. Ejsmont, Tygodnik Ilustrowany 1883
Kolędnicy to przebierańcy, którzy w okresie bożonarodzeniowym, od wigilii do święta Trzech Króli, chodzili po wsiach od domu do domu z życzeniami pomyślności w Nowym Roku. Kolędnicy nosili maszkary - najbardziej popularny był bocian lub turoń, osadzony na kiju, z ruchomą, kłapiącą paszczą i gwiazda, wykonana z kolorowego papieru, podświetlona od środka, przymocowana ruchomo do drzewca, a także szopka. Charakterystycznymi postaciami wśród przebierańców byli: pasterze, Trzej Królowie, Dziad, Baba, Śmierć, Diabeł.

Święte (lub szczodre) wieczory trwały od Bożego Narodzenia do Nowego Roku, niekiedy do Trzech Króli. Kobiety nie mogły wtedy prząść, motać nici, szyć, prać kijanką i piec chleba. Zamiast tego śpiewano kolędy oraz czytano o narodzeniu Chrystusa.

Święto Objawienia Pańskiego - Trzech Króli, kończy cykl obchodów Bożego Narodzenia. W kościele święci się wtedy kredę oraz kadzidło z jałowca, ziół i żywicy. Kiedyś okadzano nim chorych ludzi i zwierzęta. Kredą zaś pisano na drzwiach chat i stajen K+M+B – pierwsze litery imion Trzech Króli, Kacpra, Melchiora i Baltazara. Miało to chronić przed złymi mocami.
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »

Laureat Ogólnopolskiego Konkursu Wzorowa Gmina

Biuletyn Informacji Publicznej

Cyfrowy Urząd

System Informacji Przestrzennej

Informacja Turystyczna

Mapa interaktywna
COKiS
Galeria

Wydarzenia kulturalne

Pytania do Burmistrza
eKartka 
wszystkie »»     

Pogoda Euro Horoskop
ciechanowiec.plciechanowiec.pl