Banner
Logopedia a rozwój komunikacji językowej i umiejętności społecznych dzieci 5 i 6 letnich Drukuj

 

             W szkole  komunikowanie się jest podstawowym środkiem nauczania...
 

 P.J. Cooper

Doskonaląc ten proces możemy więc wspomagać proces uczenia się, naturalnie poczynając od najmłodszych lat życia dziecka.

Od roku 1999 logopeda Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Ciechanowcu Pani Ewa Sienicka-Czerepow prowadzi z dziećmi (do roku 2005 w Przedszkolu w Ciechanowcu, a następnie w Szkole Podstawowej) zajęcia grupowe wg "Programu wspierającego rozwój komunikacji językowej i umiejętności społecznych dzieci pięcio i sześcioletnich”, którego jest autorem.

Informacje uzyskane od autorki programu:
Historia powstania programu

Jest rok 1999. Od  1983 roku pracuję w poradni, która działa w dość specyficznym środowisku. Małe miasteczko i wsie to teren, na którym nie działają placówki naukowe, nie ma teatru, basenu, kina…., a wspólne bycie z dzieckiem najczęściej zastępują programy telewizyjne.
Ludzie, nierzadko pozbawieni pracy, powracający na krótki czas z zagranicy, mają coraz mniej chęci i pomysłów na wspieranie rozwoju czy pomoc dzieciom w pokonywaniu ich trudności.
Stąd jako pracownik poradni starałam się, choć w minimalnym stopniu, zmniejszać skutki tego co negatywnie wpływa na funkcjonowanie dzieci.

Nierzadko przekładało się to na:

  • trudności w realizacji potencjału rozwojowego dzieci,
  • generowanie trudnych sytuacji wychowawczych w domu i szkole /tym samym tworzenie podstaw na przyszłość do zachowań ryzykownych młodzieży/,
  • niską skuteczność oddziaływań edukacyjno-wychowawczych szkoły /niejednokrotnie obserwowałam jak trudno było nauczycielom wypełniać swoje zadania edukacyjne i wychowawcze w sferze „dotarcia” do uczniów po to, by m.in. móc skuteczniej  motywować ich do pokonywania trudności lub doskonalenia własnych umiejętności.

Podjęte w związku z opisanymi wyżej problemami działania:
W roku 1999r zorganizowałam pierwsze warsztaty dla nauczycieli z zakresu doskonalenia ich umiejętności wychowawczych (w sferze komunikacji interpersonalnej).
Przez kilka następnych lat organizowałam je w większości placówek z terenu działania naszej poradni.
Napisałam cykl artykułów, m.in.:

  • Pomoc sześciolatkom z trudnościami artykulacyjnymi   (Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 2001 r., nr 10),
  • Próby podniesienia poziomu komunikacji (Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 2002 r., nr 3),
  • Szczęśliwi nie potrzebują upiększaczy (Gazeta Szkolna,  2003 r., nr  21),
  • Geny a wychowanie (Gazeta Szkolna, 2002 r., nr 30/31), 

dotyczących problemów i  następstw  zbyt niskiego poziomu komunikacji, przekładającego się nie tylko na sprawności językowe dzieci, ale też (a może głównie), na problem właściwej adaptacji społecznej, począwszy od  przedszkolnych i szkolnych grup rówieśniczych.

W Gimnazjum w Ciechanowcu i Szkole Podstawowej w Klukowie zorganizowałam: warsztaty dla rodziców i dziadków doskonalące ich umiejętności wychowawcze. Niestety - brak czasu nie pozwalał mi w pełni realizować te wszystkie zadania.

Stąd w następnych latach skoncentrowałam się głównie na pracy z pięcio- i sześciolatkami i ich rodzicami opracowując i wdrażając program doskonalący  umiejętności dzieci w zakresie komunikacji językowej i umiejętności niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania w środowisku. Znaczącym wsparciem była współpraca z panią Urszulą Kaczmarek – nauczycielką klasy „0” – początkowo w Przedszkolu, a następnie Szkole Podstawowej w Ciechanowcu.

Adresatami programu  były dzieci z klas „0”, rodzice, dziadkowie, nauczyciele. Uznałam, że nie wystarczy pracować z dzieckiem (zwłaszcza w takim środowisku jak nasze) - musimy oddziaływać na całą rodzinę - to przyniesie efekty!

Założyłam, że rodzic ma posiadać wiedzę na temat tego jak budować relacje w rodzinie, by móc być autorytetem, od  którego dziecko się uczy norm i zasad postępowania,  przyjaźni i radzenia sobie z trudnymi sytuacjami,  (nasze dzieci często zderzają się z takimi sytuacjami właśnie w "zerówce",  która bardzo często stanowi pierwszą w ich życiu grupę rówieśniczą) oraz jak w codziennym życiu wspierać rozwój komunikacji   językowej dziecka.

Zakładana optymalna liczebność grup to 16 osób, niestety w pierwszych latach często w grupie było  około 30 dzieci.

Główne cele programu:

  • wspomaganie rozwoju komunikacji językowej  (w tym procesu czytania i pisania),
  • kształcenie wyobraźni, procesów myślenia,  koordynacji wzrokowo-słuchowo-ruchowej  (we współpracy z rodzicami),
  • kształcenie umiejętności prospołecznych,  by w przyszłości dzieci mogły odnosić sukces i zadowolenie z  kontaktów interpersonalnych.
  • zajęcia programu mają być inspiracją  (propozycją) dla rodziców i nauczycieli.

Cele są realizowane poprzez:

  • spotkania z rodzicami podnoszące poziom wiedzy rodziców, dziadków, opiekunów dotyczący  rozwoju mowy  ich dzieci, umiejętności  percepcyjno-motorycznych, poziomu wiedzy i umiejętności dziecka (w tym umiejętności interpersonalnych) niezbędnych do podjęcia nauki w szkole i osiągania sukcesów oraz kształcące w konkretnych ćwiczeniach wspomagających rozwój dzieci,
  • inspirowanie indywidualnych opowiadań dzieci w celu  nawiązania  pozytywnego kontaktu z dziećmi i ich wyobraźnią,
  • ćwiczenia usprawniające/doskonalące oddech i fonację,
  • ćwiczenia relaksacyjne,
  • ćwiczenia usprawniające percepcję słuchową i koordynację  słuchowo-wzrokowo-ruchową,
    ćwiczenia usprawniające praksję i kinestezję artykulacyjną,
  • ćwiczenia doskonalące komunikację językową (artykulacja,  umiejętność budowania wypowiedzi w formie zdań,  różnorodność odbioru komunikatów /wieloznaczność komunikatów/, pozawerbalne elementy komunikacji, informacje zwrotne),
  • ćwiczenia kształcące umiejętności społeczne - po to także, by poskromić agresję zuchwałych sześciolatków, nauczyć je  uważnego słuchania, cierpliwego czekania na swoją kolej, relaksowania się, radzenia sobie z dokuczaniem (w roku 2003 włączyłam do zajęć ćwiczenia z książki  E.Mc Ginnis, A.P.Goldstein Kształtowanie umiejętności prospołecznych małego dziecka),
  • ćwiczenia ortofoniczne (w tym ćwiczenia prawidłowej realizacji głosek spalatalizowanych i ich słuchowo-kinestetycznej identyfikacji),
  • ćwiczenia stymulujące rozwój poznawczy i dojrzałość emocjonalną dzieci.

Od roku 2005 zajęcia według tego programu prowadzone są w Szkole Podstawowej im. M. Kopernika w Ciechanowcu. Czynnikiem znacząco wspomagającym prowadzone ćwiczenia była codzienna praca nauczycieli, którzy utrwalali rozwijane umiejętności. W ostatnich trzech latach  zajęcia są prowadzone  wyłącznie w grupie pani Urszuli Kaczmarek, która od siedmiu lat nierzadko je współtworzy, a następnie utrwala podczas codziennej pracy z dziećmi

Wybrane ćwiczenia z programu

1. Ucząc dzieci, że w komunikowaniu się ważne są nie tylko słowa, ale też różnorodność nadawanych i odbieranych komunikatów oraz samego rozmówcy (tego jak wygląda i co mówi oraz na które elementy każdy z nas indywidualnie  zwraca uwagę) wprowadzamy  - jako jeden z wielu elementów - pacynki o niejednoznacznym wyglądzie. Ważne jest też, że są to postaci z bajek, które większość dzieci zna, i  które implikują pozytywne emocje. Dzieci mają okazję uczyć się, że każde z nich może w tym samym rozmówcy zauważać zupełnie inne cechy, dla siebie tylko istotne. 

Zajęcia z logopedą 

2. Prawidłowy oddech i fonacja.
Podczas wypowiedzi niezwykle istotny jest oddech. Ma on być rytmiczny, z szybkim nabieraniem powietrza  bez unoszenia ramion i powolnym, długim wydechem, w czasie którego odbywa się wypowiedź. Dzieci mające kłopoty z prawidłowym oddechem nierzadko mówią   niewyraźnie, czyli zamazują swoje wypowiedzi nienaturalną zmianą ich tempa, rytmu, mówieniem zbyt głośnym lub zbyt cichym.

Celem ćwiczeń oddechowych i oddechowo-fonacyjnych z dziećmi jest więc między innymi:

  • poszerzenie pojemności płuc,
  • wzmocnienie mięśni układu oddechowo-fonacyjnego,
  • wypracowywanie umiejętności oddychania  przeponowego,
  • opanowanie umiejętności dostosowywania długości wydechu do czasu trwania wypowiedzi,
  • opanowanie umiejętności synchronizowania pauz oddechowych z treścią wypowiedzi.

 Zajęcia z logopedą

Zajęcia z logopedą

3. Sprawność aparatu artykulacyjnego i umiejętność słyszenia fonemów.
Aby poszczególne głoski były prawidłowo realizowane musi być spełnionych wiele warunków.  Są to między innymi: sprawne mięśnie języka, warg, policzków oraz wykształcona umiejętność słyszenia i różnicowania poszczególnych głosek. Warunkuje to prawidłowe opanowanie mowy przez dziecko, a następnie  opanowanie umiejętności czytania i pisania.

 Zajęcia z logopedą

4. Złość to jedno z uczuć towarzyszących kontaktom w grupie.  Aby dzieci opanowały umiejętność rozładowywania jej uczymy je: 

  • relaksacji w oparciu o różnorodne treningi (piszę je dla potrzeb danej grupy),
  • prowadzamy muzykę Harmonic Brainwave Synerge Shared Blessincs - R.Slap, S.Chiglia,
  • ale też, by dzieci skuteczniej radziły sobie z dokuczaniem i związaną z nim  złością, wykorzystuję m.in. technikę żółwia w/g  Schneidera, Robinsa/. Wcześniej dzieci odgrywają scenki na podstawie opowiadanych przez logopedę historyjek, a następnie uczą się "chować w twarde skorupki", pod które nikt nie ma dostępu.

5. Cierpliwe czekanie to sprawność, której nierzadko nie posiadają nawet dorośli, stąd wypracowanie jej u dzieci jest niezwykle trudne. Dlatego ucząc je tej umiejętności wprowadzamy je jednocześnie w świat mnemotechnik (ufając, że będą to w przyszłości rozwijały z pomocą rodziców i nauczycieli). Czekając na swoją kolej dzieci mają za zadanie np. utrwalać umiejętności kojarzenia poznawanych w przedszkolu literek z obrazami osób, przedmiotów, zwierząt. Mogą też wędrować po krainie ze znanych bajek.  Łączymy wyobraźnię i skojarzenia dzieci po to, by  doskonalić ich pamięć. Są to np. proste wierszyki (Zorro złapał znanego zdrajcę) lub wyobrażenia (np. dobrze znany sąsiad z ogromnym brzuchem spacerujący po kolorowym ogrodzie to literka b), których celem jest utrwalanie obrazu liter. Zasadą jest, że wyobrażenia są radosne, barwne, a ruchy rąk mają ożywiać te obrazy.

Zajęcia z logopedą

 6. Doskonalenie kinestezji artykulacyjnej łączymy z:

  • ćwiczeniami ortofonicznymi (w oparciu o opracowane przeze autorkę programu materiały metodyczne zawierające zestawy zdań do utrwalania i identyfikacji słuchowo-czuciowej głosek spalatalizowanych, oraz adekwatny materiał obrazkowy, wykonany w formacie A4, wielobarwny),
      

Oto przykłady:
 
Fioletowe filiżanki widać zza firanki. 
Piekarz piecze w piecu pierniki.
Mama miękką miotłą omiata kamienie. 
Wielce wytworny Witek wietrzy więzienie.

  • oraz ruchami całego ciała.

7. Doskonalenie myślenia przyczynowo-skutkowego jest łączone z rolą autorytetu w życiu dzieci (rodzice i inne znaczące osoby dorosłe). Ta umiejętność jest ćwiczona w oparciu o historyjki obrazkowe (wykonane tak, by były bliskie emocjom dzieci).  Dzieci nie tylko uczą się logicznej analizy sytuacji społecznych, ale też konfrontacji własnych przekonań  z rozwiązaniami proponowanymi przez logopedę czy nauczyciela.

8. Mówienie na określony przez osobę dorosłą temat.

  • Konieczność zmiany głównej aktywności dziecka z zabawy na uczenie się, odbywa się również przez kształcenie umiejętności tematycznego wypowiadania się. Ponieważ pięcio i sześciolatki łatwiej odtwarzają materiał obrazkowy (z badań wynika, że najlepiej zapamiętują obrazki tematyczne) niż werbalny, ucząc je krótkich opowiadań tematycznych stosujemy obrazki w formacie A4.

Zadania programu są często modyfikowane ze względu na potrzeby dzieci uczestniczących w zajęciach. Corocznie  prowadzimy z logopedą zajęcia z dziećmi, by ich rozwój doskonalił się na miarę danego poszczególnym z nich potencjału rozwojowego! Naturalnie niezwykle ważne jest wsparcie rodziców, bez którego efekty nie byłyby zadowalające.

Bieżący rok szkolny jest dla naszych dzieci wyjątkowy, bo jak podkreśla logopeda: "Dzieci są wspaniałe i mądre, ale ich rozwój emocjonalny - kształtowany w sposób naturalny - zazwyczaj nie osiąga w wieku 5 lat poziomu, który pozwoliłby na łagodne "przekroczenie" progu szkoły w roli ucznia". Tym bardziej cieszymy się, że możemy je wspierać tak interesującymi zajęciami. Pracujemy po to, by doskonalić świat tych, dla których istniejemy: dzieci i ich rodzin!

 

 Ewa Sienicka-Czerepow

 

 logopeda Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Ciechanowcu

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
Biuletyn Informacji Publicznej
Mapa

Co? Gdzie? Kiedy?

<<  Wrzesień  >>
 Pn   Wt   Śr   Cz   Pt   So   Ni 
  1  2  3  4  5  6  7
  91011121314
151617181920
22232425262728
2930     
wszystkie »»
COKiS
Galeria

Wydarzenia kulturalne

Pytania do Burmistrza
eKartka 
wszystkie »»     

Pogoda Euro Horoskop
strony internetowestrony internetowe Białystok